ಗಾಡಿ ತಡೆಯುವ ಸುದ್ದಿ ಇನ್ನೊಂದು ತರಹದ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಅಪ್ಪಯ್ಯನ ಕಿವಿಗೆ ಆ ಸುದ್ದಿ ಬಿದ್ದು ಅವರು ಅಸ್ಥಿರರಾದರು. ಮನೆಯ ಡಾಗೀನು ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ದಿಗಿಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಬ್ಬರು ಗಾಡಿ ತಡೆದು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಕೋವಿ ಹಾರಿಸಿ, ಏನು ಅನಾಹುತವಾಗುತ್ತದೆಯೊ ಎಂದು ಹೆದರಿ ಅಶಂಕೆಯಿಂದ ಉದ್ವಿಗ್ನರಾದ ಅವರು ಜ್ವರದಲ್ಲಿಯೆ ಕೊಡೆಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ದೋಣಿಗಂಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಅಶ್ವತ್ಥಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಪ್ಪಳಿಯಿಂದ ಬರುವ ಗಾಡಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತರು. ಆಗಾಗ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತಿತ್ತು; ಶಿತಗಾಳಿ ಭರ್ರನೆ ಹೊಳೆಕಡೆಯಿಂದ ಬೀಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರಿಗೆ ಜ್ವರ ಏರಿತ್ತು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹನ್ನೊಂದು ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಕಾದು ನಿರಾಶರಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದು, ತುಸು ಪಥ್ಯ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮಲಗಿದರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಅಶಂಕೆಯ ತಾಂಡವರಂಗವಾಘಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೋಣಿಗಂಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕೂತು ಬೈಗಿನವರೆಗೂ ಕಾದರು ಗಾಡಿ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಅದುವರೆಗೂ ಯಾವುದು ಗಾಳಿ ಸಉದ್ದಿಯಾಗಿತ್ತೋ ಅದು ಈಗ ನಿಜವಾಗಿ ತೋರತೊಡಗಿ ತುಂಬ ಅಧೀರರಾದರು. ಯಾರ ಕೈಲಿ ಹೇಳುವುದು? ಯಾರನ್ನು ಕಳಿಸುವುದು ನೋಡಿಬರಲು? ನಾವೆಲ್ಲ ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳು! ಅಂತೂ ತುಂಬ ನಿಃಶಕ್ತರಾಗಿ ಆಯಾಸದಿಂದಲೂ ಹತಾಶೆಯಿಂದಲೂ ಕುಗ್ಗಿ ಕತ್ತಲಾದ ಮೇಲೆ ಮಳೆಗಾಳಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದರು!
ಮತ್ತೆ ಮರುದಿನವೂ ದೋಣಿಗಂಡಿಗೆ ಗಾಡಿಗಾಗಿ ಕಾಯಲು ಹೋಗುತ್ತಿದದ್ರೋ ಏನೊ? ಆದರೆ ಜ್ವರ ಏರಿ, ಕೆಮ್ಮು, ಕಫ ಹೆಚ್ಚಿ, ನಿತ್ರಾಣವಾಗಿ, ಹಾಸಗೆಯಿಂದ ಏಳಲಾರದೆ ಮಲಗಿಬಿಟ್ಟರು.
ಅಂತೂ ಮರುದಿನ ಐಯ್ಯಪ್ಪ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ ನನ್ನ ತಾಯಿತಂಗಿಯರನ್ನು ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ಕರೆತಂದುಬಿಟ್ಟರು. ಅಪ್ಪಯ್ಯಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ವಿಷಮಿಸಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಔಷಧಿಪಥ್ಯಗಳ ಏರ್ಪಾಡನ್ನೂ, ನಮ್ಮ ಮನೆಮೇಷ್ಟರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀಯುತ ಮೋಸಸ್ ಅವರೊಡಗೂಡಿ, ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಕಾಯಿಲೆ ದಿನದಿನಕ್ಕು ವಿಷಮಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಆಮೇಲೆ ಮಾತನಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದುತ್ತಾ ಹೋಗಿ, ನಾಲಗೆಯೆ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು. ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಂದಾಗ ಏನನ್ನಾದರೂ ಹೇಳಲು ಪ್ರತ್ನಿಸಿ ಸನ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಷ್ಟೆ!
ಜನರ ಸಂಚಾರ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿ, ವಾಹನ ಸೌಕರ್ಯಗಳೂ ಅಭಾವವಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮಳೆಗಾಲ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಕಾಯಿಲೆಯ ಸುದ್ದಿ ದೂರದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಬಂಧುವರ್ಗಕ್ಕೆ ತಲುಪುವುದು ಬಹಳ ತಡವೇ ಆಯತೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಅಂತೂ ಕುಪ್ಪಳಿ ವೆಂಕಟಪ್ಪಗೌಡರು ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಉಯಲ್ಲಿ ಈಗಲೊ ಆಗಲೊ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಯಿಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾರಂತೆ ಎಂಬ ವಾರ್ತೆ ಇತರರಿಗೆಂತೊ ಅಂತೆಯೆ ಹೀಲಿಕೇರಿಗೂ ತಲುಪಿ ದೊಡ್ಡಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯನೂ ಬಂದರು. ಬಂದವರು ತುಂಬಾ ದಿಗಿಲುಗೊಂಡು ಪಶ್ಚತ್ತಪ್ತರಾದರು. ಇಷ್ಟು ವಿಷಮಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಎಣಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಡಾಕ್ಟರುಗಳನ್ನು ಕರೆತಂದತರು. ಆಗ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ, ಔಷಧಿ ಮಾರಾಟಮಾಡುವವರನ್ನೂ ಡಾಕ್ಟರುಗಳೆಂದೆ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು ಜನ. ಷರಾಯಿ ಬೂಟು, ಹ್ಯಾಟು ಹಾಕಿ ಕೊರಳಿಗೆ ಸ್ಟೆಥಾಸ್ಕೋಪನ್ನು ತಗುಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವರೊಬ್ಬರು ಬಂದು ಏನೇನೊ ಮಾಡಿಹೋದರು. ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದ ನಾನು ಕಾಯಿಲೆ ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ, ಡಾಕ್ಟರು, ಐಯ್ಯಪ್ಪ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಯ್ಯ, ಸ್ವತಃ ನಮ್ಮ ಭಯಕ್ಕೇ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದ ಮೋಸಸ್ ಮೇಷ್ಟರು ಇವಬರೆಲ್ಲ ಇರುವಾಗ ಕಾಯಿಲೆ ಗುಣವಾಘದೆ ಇರುತ್ತದೆಯೆ ಎಂಬ ಅಣಗುಕೆಚ್ಚು. ಜೊತೆಗೆ, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ, ಶೋಕಾಕುಲೆಯಾಘಿದ್ದ ನನ್ನ ತಾಯಿ ನಾಲಗೆ ಬಿದ್ದು ಹೋಗಿ ಮಾತಾಡಲಾರದಿದ್ದ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿ ಕುಳಿತು ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಾ, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ತಿರುಪತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವರುಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ದೈನ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ಮೂರುಕಾಸು ಆರುಕಾಸುಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ತಂದೆಗೆ ’ಸುಳಿಸಿ’ ಅಂದರೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬರಿಸಿ, ತನ್ನ ಜೀವನದೇವತೆಗೆ ಗುಣವಾದರೆ ಬೆಳ್ಳಿಸರಿಗೆ ಮಾಡಿಸಿ ಹಾಕುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನನಗೂ ಧೈರ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇಂಥಾ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿರುವ ನನ್ನ ಅವ್ವನ ಅಹವಾಲನ್ನು ದೇವರುಗಳು ಮನ್ನಿಸದೆ ಇರುತ್ತಾರೆಯೆ ಎಂದು!
ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದ ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೆ ಅಪ್ಪಯ್ಯನಿಗೆ ಸಣ್ಣಗೆ ಶಿತ ಕೆಮ್ಮು ಶುರುವಾಯಿತು. ಜ್ವರವೂ ಬರುತ್ತಿತ್ತೊ ಏನೊ, ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳದೆ ಮನೆಗೆ ಸಾಮಾನು ತಂದು ಹಾಕಲೂ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದರು, ತುಂತುರು ಮಳೆಯನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ. ಆಗ ದೇವಂಗಿ ರಾಮಣ್ಣಗೌಡರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಓದಿಸಲು ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವಂತದ ಮಂಗಳೂರು ಹೆಂಚಿನ ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ನನಗೆ ತುಂಬ ಹತ್ತಿರದ ಬಾಲ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ ವೆಂಕಟಯ್ಯ, ಹಿರಿಯಣ್ನ ಮೊದಲಾದವರು ಅಲ್ಲಿ ಓದಲಿಕ್ಕಿದ್ದರು. ರಾಮಣ್ಣಗೌಡರೂ ಆಗಾಗ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದು ಎರಡು ಮೂರು ದಿವಸ ಇದ್ದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ನನ್ನ ತಂದೆ ಅವರೊಡನೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಧನಸಹಾಯವನ್ನೂ ಕೇಳಿರಬಹುದು. ಸಫಲವಾಗಿತ್ತೊ ಇಲ್ಲವೊ ನಾನು ಹೇಳಲಾರೆ! (ದೇವಂಗಿ ರಾಮಣ್ಣಗೌಡರ ತಂಗಿಯನ್ನು ಕುಪ್ಪಳಿ ರಾಮಣ್ಣಗೌಡರೂ, ರಾಮಣ್ಣಗೌಡರ ತಂಗಿಯನ್ನು ದೇವಂಗಿಗೌಡರೂ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರು)
ಒಂದು ಸಂಗತಿ ನನಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ತಾವೇ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಗದೆ ನನಗೆ ಹೇಳಿದರು. ದೇವಂಗಿಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿಬರಲು ಏನೋ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ, ನಾನು ಸಂಕೋಚ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಹಿಂಜರಿದೆ. ಆಗ ಅವರು ತುಸು ವಿರಕ್ತಭಾವದಿಂದ ಮುನಿದು ’ಓಹೋಹೋ! ಇವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಹಳ ನಾಚಿಗೆ ಬಂತೇನೋ? ನಿನ್ನ ಈ ಬೂಲ ನೋಡಿದರೇ ಸಾಕು! ನಿನಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಕೊಟ್ಟು ಬಿಡ್ತಾರೆ ಅಂತ ಮಾಡಿಯೇನೋ?* ಎಂದು ಮೂದಲಿಸಿದರು. ಬಹುಶಃ ಅವರ ಭಾವನೆ ಹೀಗಿತ್ತು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ: ದೇವಂಗಿಯಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ದೊಡ್ಡ ಮನೆತನದವರು ವೇಷಭೂಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದವರು, ಬಗ್ಗಿ ಸಾರೋಟಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು, ತಮ್ಮ ಮಗನಂತಹ ಸಾಧಾರಣ ಕಾಡುಹುಡುಗನಿಗೆ ಎಂದಿಗಾದರೂ ಹೆಣ್ಣು ಕೊಡುತ್ತಾರೆಯೇ? ಅವರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಓದಲಿಕ್ಕೆಂದು ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಇವನು ಹೋಗಲು ಸಂಕೋಚಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದದಾನಲ್ಲಾ? ಅವರು ಬರಿಯ ಬಾಂಧವ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಂಟರಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ? ಅವರೆಲ್ಲಿ? ನಾವೆಲ್ಲಿ?
ಅಂತೂ ಅಪ್ಪಯ್ಯಗೆ ಜ್ವರ ಏರಿ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿಯುವಂತಾಯಿತು. ಮಳೆಗಾಲವೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಒಬ್ಬರ ಕೈಲಿ ಕುಪ್ಪಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ಕಳಿಸಿದರು. ಹಿರಿಕೊಡಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನನ್ನ ತಾಐಇಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಲು. ಐಯ್ಯಪ್ಪಗೌಡರು (ಬಸಪ್ಪಗೌಡರ ಹಿರಿಯ ಮಗ. ಮೈಸೂರಿಗೆ ಓದಲು ಹೋಗಿದ್ದು ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದವರು) ಹಿರಿಕೊಡಿಗೆಗೆ ವರ್ತಮಾನ ಕಳಿಸಲು, ಅವ್ವ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕುಪ್ಪಳಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಗಂಡ ಮನೆತೊರೆದು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ! ಆ ತಾಐಇಯ ಹೃದಯ ನನ್ನ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಎಟುಕುತ್ತದೆಯೆ? ಈ ನಡುವೆ ಸುದ್ದಿಯೊಂದು ಹಬ್ಬಿತ್ತಂತೆ: ಹೀಲಿಕೇರಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಪ್ಪಳಿ ರಾಮಣ್ಣಗೌಡರು ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ನನ್ನ ತಾಯಿ ತಂಗಿಯರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಿದ್ದ ಗಾಡಿಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾರಂತೆ ಎಂದು. ಅದಕ್ಕೆ ಐಯಪ್ಪಗೌಡರು ಯಾರು ತಡೆಯುತ್ತಾರೋ ಬರಲಿ, ನೋಡುತ್ತೇನೆ! ಬಾರುಮಾಡಿ ಕೋವಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡೇ ನಾನೂ ಗಾಡಿಯ ಹಿಂದೂಗಡೆ ಕಾವಲು ಇರುತ್ತೇನೆ ಎಂದರಂತೆ. ಗಾಡಿ ತಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇಷ್ಟೆ. ನನ್ನ ತಂದೆ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದವರು. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಬೆಳ್ಳಿಬಂಗಾರದ ಡಾಗೀನು ಅವರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯ ಕೈಲಿ ಆ ಡಾಗೀನುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ! ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಂಥಾದ್ದೇನೂ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ.
***
* ಮುಂದೆ ಅದೇ ದೇವಂಗಿ ರಾಮಣ್ಣಗೌಡರ ಮಗಳು ಹೇಮಾವತಿಯೇ, ದಿವಂಗತ ಕುಪ್ಪಳಿ ವೆಂಕಟಪ್ಪಗೌಡರ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ! ಈ ಮಾತನ್ನು ವೆಂಕಟಪ್ಪಗೌಡರು ಆಡಿದಾಗ, ಇನ್ನೂ ಹೇಮಾವತಿಯವರ ಜನನವೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ! ಮುಂದೆ ಸುಮಾರು ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಡೆಯಲಿರುವ ಕಾರ್ಯವೊಂದು ಅಭೀಪ್ಸಾರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತೊ ಏನೊ!
ಬೇಸಿಗೆ ರಜಕ್ಕೆ ನಾವೆಲ್ಲ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೆವು. ಇನ್ನನು ರಜ ಮುಗಿಯುವುದರಲ್ಲಿದೆ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು, ರಜ ಮುಗಿದು ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳಾದ ಮೇಲೆಯೇ ಹೋದರಾಯಿತು ಎಂದು. ಆದರೆ ಒಂದು ದಿನ ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಹೇಳಿದರು ಹುಡುಗರಿರಾ, ನಾಳೆ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೊರಡೋಣರೊ ನಾನೂ ಬರ್‍ತೀನಿ.
ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ನಾವೆಲ್ಲ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ನಮ್ಮ ಕಮಾನು ಗಾಡಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆವೊತ್ತು ಗಾಡಿ ಕಟ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ. ’ಅಪ್ಪಯ್ಯ’ನ ಜೊತೆ ಆ ದಿನ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೊರಟವರು ನಾಔಉ ಮೂವರು. ನಾಣು, ಮಾನಪ್ಪ, (ಬಸಪ್ಪಗೌಡರ ಎರಡನೆಯ ಮಗ.) ಕಡೇಮಕ್ಕಿ ಸುಬ್ಬಣ್ಣ. ’ಅಪ್ಪಯ್ಯ’ನೊಡನೆ ಕಾಲು ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೆ ತುಂಬ ಉಲ್ಲಾಸಿದಂದ ಹೊರಟೆವು. ’ಅಪ್ಪಯ್ಯ’ನೂ ನಗುತ್ತಾ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಬೆಲ್ಲಾ ಕದ್ದವರಾರಯ್ಯ?’ ಎಂದು ರಾಗವಾಗಿ ಹಾಡಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನಗಿಸುತ್ತಾ, (ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯ ನಮ್ಮ ಹುಲ್ಲುಗುಡಿಸಿಲಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಡಬ್ಬದಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ಕದಿಯಲು ಮಸಲತ್ತು ಮಾಡಿದೆವು. ಆ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಳಾಗಿ ಅಟ್ಟ ಏರಿದವನು ಮಾನಪ್ಪ. ಅಂಗಿ ಜೇಬುಗಳೆಲ್ಲ ಭರಿಯಾದ ಮೇಲೆಯೂ ಕದ್ದ ಇನ್ನಷ್ಟನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಲುವುದು ಎಂಬುದು ಅವನಿಗೆ ತೋರದೆ, ಗಾಬರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಕೌಪೀನದೊಳಗೆ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ತೂರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು! ಅಟ್ಟದಿಂದ ಇಳಿಯುವಾಗ ಸದ್ದಾಗಿ ಕಳ್ಳ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದನು! ಜೇಬಿನಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಬೆಲ್ಲವನ್ನೇನೊ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಲಂಗೋಟಿಯ ಒಳಗಿದ್ದುದನ್ನು ಥೂ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಅದನ್ನು ಉಳಿದ ಹುಡುಗರೂ ಅಸಹ್ಯಪಟ್ಟುಕೊಂಡು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲೊಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಕಡೆಗೆ ಅದಷ್ಟಾದರೂ ಕಳ್ಳನಿಗೇ ದಕ್ಕಿಬಿಟ್ಟಿತು! ಆ ಸಂದರ್ಭವನ್ನೇ ’ಅಪ್ಪಯ್ಯ’ ಗುರಿಮಾಡಿ ಮಾನಪ್ಪನನ್ನು ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿ ನಮ್ಮನ್ನೆಲ್ಲ ನಗಿಸಿದ್ದು!) ಒಂಬತ್ತು ಮೈಲಲಿಗಳ ಕಾಡುರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ದಣಿವಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳತೋಟಿಯನ್ನಾಗಲಿ, ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಕಾರುತ್ತಿದ್ದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ತಾಪವನ್ನಾಗಲಿ ಒಂದಿನಿತೂ ಸುಳಿವುದೋರಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮಷ್ಟೇ ಹುಡುಗಾಟಿಕೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರೊಡನೆ ತುಂಗಾನದಿಯ ದೋಣಿಗಂಡಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆವು. (ಆಗತಾನೆ ಮಳೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಕಲ್ಲುಸಾರ ಮುಚ್ಚಿತ್ತು. ಈಗಿನ ಸೇತುವೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.) ಸಣ್ಣ ತುಂತುರು ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ತುಸು ನೆನೆಯಲೂ ಬೇಕಾಯಿತು, ದೋಣಿ ಈ ದಡಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೆ. ಅಂತೂ ಹೊಳೆ ದಾಟಿ ಕತ್ತಲಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೆ ನಮ್ಮ ’ಮನೆ’ (ಹುಲ್ಲು ಗುಡಿಸಲು) ಸೇರಿಕೊಂಡೆವು. (ರಜಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಆಳು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದ. ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿಹಾಕಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ, ’ಅಮ್ಮ’ ಮನೆಗೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರುಪಳಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆತ್ತ ತಾಐಇಯನ್ನು ’ಅವ್ವ’ ಎಂದೂ ಉಳಿದವರನ್ನು ’ಅಮ್ಮ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು ರೂಢಿ)
ನಾವೆಲ್ಲ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಾಲ್ಕಾರು ದಿನ ಕಳೆದಿರಬಹುದು. ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಏನು ಮಾಡುತಿದ್ದರು? ಏಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟಮೇಲೆ ಎಂದಿನಂತೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕುಪ್ಪಳಿಗೆ ಹೋಗದೆ ಅಲ್ಲಿಯೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು? ಇದೊಂದನ್ನೂ ನಾನು ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ, ಇತರ ಹುಡುಗರಂತೆ. ನಾವು ನಮ್ಮದೇ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿಂತರಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆಗ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ ಆಮೇಲೆ ತಿಳಿದುಬಂದುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಧುಡುಮ್ಮನೆ ಹೊರಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಪ್ತರು ನಂಟರಿಷ್ಟರೊಡನೆ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ, ಯಾವ ಉಪಾಯವೂ ತೋರದೆ, ಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಕೈಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆಗ ನನ್ನ ತಾಯಿಯವರು ನನ್ನ ಇಬ್ಬರು ತಂಗಿಯರೊಡನೆ ಅವರ ತವರು ಮನೆಗೆ ಹಿರಿಕೊಡಿಗೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಸಾಂತ್ವನದ ಮತ್ತು ಹಿತವಚನದ ಬೆಂಬಲವೂ ತಂದೆಯವರಿಗೆ ಲಭಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಇನ್ನೂ ಜೀವಿಸಿರುವ ವಾಟಗಾರು ಮಂಜಪ್ಪಗೌಡರು ಹೇಳುವಂತೆ, ನಮ್ಮ ತಂದೆಯನ್ನು ಅವರು, ಒಂದೆರಡು ಸಾರಿ, ಮನೆಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟವರನ್ನು ಹಡಗಿನ ಮಕ್ಕಿ ಹಾಡ್ಯದಲ್ಲಿ ತಡೆದು ಏನೇನೊ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸದ್ದರಂತೆ! ಹೀಗೆ ತುಂಬ ಕರ್ಕಶವಾಗಿದ್ದ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳತೋಟಿಯ ಅನಂತರವೆ ಅವರು ಮನೆಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ನಾನು ಹಿಂದೆಯೆ ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ ನನ್ನ ತಂದೆ ತುಂಬ ಕೃಶಕಾಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇನ್ನಾರಲ್ಲಿಯೂ ನಾಣು ಕಾಣದಿರುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಸಪುರವನ್ನೂ ಗಂಟಲಿನಿಂದ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಹೊರಚಾಚಿರುತ್ತಿದ್ದ ಗೋಮಾಳೆಯನ್ನೂ ಕಂಡು ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದ ನಾನು ’ಏಕೆ ಹೀಗಿದೆ?’ ಎಂದು ಏನೋ ಒಂದು ತರಹದ ದುಃಖಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಬೆರಗನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಈಗಲೂ ನನೆಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಷ್ಟು ಬಡಕಲಾಗಿ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ನಿಜವೊ ಅಲ್ಲವೊ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ನಿಜವಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ನನಗೆ ಹಿತಕರವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕುಪ್ಪಳಿಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಎಲ್ಲರ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಭಾಜನವಾಗಿದ್ದು, ಪಟೇಲರೂ ಆಘಿದ್ದ ವೆಂಕಟಪ್ಪಗೌಡರು ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲಿಟ್ಟು ಜೀವನಯಾಪನೆ ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದರು ಎಂದರೆ ನನಗೆ ನಂಬಲಿಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವಮಾನಕರವಾಗಿ ಜುಗುಪ್ಸೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂದಬಂದ ಎಂಥವರಿಗೆಲ್ಲ ತಿಂಡಿತಟ್ಟೆ ತಂದು ಕೊಡುವ, ಎಲೆ ಹಾಕಿ ಊಟಕ್ಕೆ ಬಡಿಸುವ ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದೂ ನನಗೆ ಅಸಾಧ್ಯ! ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನನಗೋಸ್ಕರವಾಘಿಯೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನೆದರಂತೂ ನನಗೆ ಅಳು ಬರುತ್ತದೆ.
ಅವರು ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ ನನ್ನ ಮಗನ್ನ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿಸ್ತೀನಿ ಎಂದು. ಆ ಗುರಿ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅವರು ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಆ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆಲ್ಲ ಸ್ಕೂಲು ಇದ್ದುದು ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೆ. ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಏನಾದರೂ ಒಂದು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಕಸುಬು ಮಾಡಲೇಬೇಕಷ್ಟೆ? ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಂಡದ್ದು ’ಹೊಟಲು’, ಏಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿ ಅಕ್ಕಿ, ಅದನ್ನು ಊರಿಂದ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು! ಅಂತೂ ಭಗವಂತ ಬಹುಶಃ ಒಂದು ದುರಂತವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ದುರಂತದಿಂದಲೆ ನಿವಾರಿಸಿದನೋ ಏನೊ?
